Regelmatig kwam ik lopend bij mij in de buurt een toegangspoort van een pand tegen waar gehandicapte kinderen verblijven. Op de poort zitten stickers SOS Toegang. Daar wilde ik meer van weten. De speurtocht leidt uiteindelijk tot onderstaand artikel, interessant voor de lezers van Vexpansie.

Van de redactie Vexpansie | Jitze Rinsma

Ontstaan van SOS Toegang

De geschiedenis van SOS Toegang begint in 2010, toen Ambulance IJsselland een project startte om de aanrijtijd van ambulances te verbeteren. Het doel was om het traject van 112-telefoontje tot de patiënt zo snel mogelijk, zonder oponthoud, af te leggen. Uit het onderzoek bleek dat slagbomen bij campings en bungalowparken vaak een obstakel vormden. Ambulances hadden pasjes, tags of sleutels voor ongeveer 30 locaties in het voertuig liggen, wat de snelheid van toegang belemmerde en vertraagde als elke seconde telt.

In 2011 werd er een nieuw systeem geïntroduceerd: een zender in de ambulance gekoppeld aan een ontvanger in de elektrische slagboom. Alle campings en bungalowparken in de omgeving kregen de mogelijkheid om een ontvanger in hun slagboom te laten installeren. Bijna alle organisaties reageerden positief en deden mee, behalve één bungalowpark in Sibculo. Dit park lag op de grens met regio Twente en zag het niet zitten om in de toekomst meerdere ontvangers voor verschillende hulpdiensten in te bouwen.

Hierop volgde overleg tussen Ambulance IJsselland en Ambulance Oost. Ambulance Oost besloot zich aan te sluiten op het systeem dat IJsselland had geïntroduceerd. Vervolgens werden ook gesprekken gevoerd met andere aangrenzende regio’s, waarna Drenthe, Flevoland en Noord-Oost Gelderland zich ook bij het systeem aansloten. In de jaren daarna sloten steeds meer ambulanceregio’s zich aan.

In 2014 werd het project zo groot, dat er besloten werd een stichting op te richten: Stichting SOS Toegang. Het zender-ontvangerssysteem werd officieel SOS Toegang genoemd. Inmiddels is het systeem landelijk dekkend en verzorgt Stichting SOS Toegang hét landelijke systeem om deelnemende hulpverleners snel toegang te geven tot een afgesloten terrein.

Snelle toegang in noodsituaties

Dichte slagbomen, hekken, pollers of deuren vormen regelmatig een belemmering om mensen in nood snel te bereiken. Terwijl een snelle bereikbaarheid in deze situaties het verschil kan maken tussen leven en dood.
Deelnemende hulpverleners krijgen met één druk op een knop van de zender toegang tot een terrein of gebouw. Bijvoorbeeld op een camping met een slagboom, een bedrijventerrein met een elektrisch hek of een appartementencomplex met een elektronische sleutelbuis.

Bij een ongeval, een brand of een andere noodsituatie telt elke seconde.

Alle ambulances in Nederland zijn inmiddels uitgerust met SOS Toegang zenders. Steeds meer brandweerkorpsen sluiten aan. De stichting heeft als doelstelling om hulpverleners snel en effectief toegang te bieden tot afgesloten terreinen in geval van nood. De stichting heeft geen financieel winstoogmerk maar richt zich op ‘maatschappelijke winst’: dat hulpverleners mensen in nood sneller kunnen bereiken en daarmee sneller hulp kunnen verlenen. Daarnaast kan het toepassen van SOS Toegang helpen materiele schade te beperken, doordat de brandweer sneller kan starten met interventies.

Hoe werkt SOS Toegang?

Een zender in het deelnemende hulpverleningsvoertuig communiceert met een ontvanger, die geplaatst is in de afsluiting van een terrein. Met een druk op het navigatiescherm in het hulpverleningsvoertuig kunnen deelnemende hulpdiensten toegang verkrijgen, zonder verstoring van de huidige toegangscontrole. De ontvanger kan geplaatst worden in iedere afsluiting met een elektrische bediening, zoals slagbomen, hekken, poorten, pollers, deuren, liften en sleutelbuizen. De draadloze signalen van het SOS Toegangssysteem werken met een speciaal beveiligd communicatieprotocol. Alleen hulpverleningsvoertuigen met de juiste autorisatie kunnen gebruikmaken van het systeem. Hierdoor wordt misbruik van het systeem voorkomen.

De zender is volledig geïntegreerd in de volgende MDT systemen: LiveOp, CityGis, SafetyCT en MOI (in ontwikkeling). Thans wordt een transitie van het oude 1.0 systeem naar het nieuwe 2.0 systeem uitgevoerd. Het 2.0 logt ook data.

Het gebruik van het systeem en veiligheid

Per 1-1-2026 zijn ruim 2100 zenders in gebruik het merendeel in ambulances (> 1200) maar ook in brandweerauto’s (> 900). Samen openen ze inmiddels meer dan 4000x een object per dag, dus bijna 1,5 miljoen openingen per jaar via SOS Toegang.

De zenders worden ook gebruikt om toegang te krijgen tot garages zoals stallingsgarages. De ambulance zelf kan daar niet naar binnen. Wel kan men, als elke seconde telt, met een AED en of een brancard naar binnen. Ook de brandweer kan, als zij over de zender beschikken, snel met een handblusser en een slang naar binnen. Diverse hulpdiensten passen SOS Toegang ook toe bij eigen garagedeuren en terreinafsluitingen.

Bij de ontwikkeling van SOS Toegang 2.0 is het principe van security-by-design toegepast. Tevens worden geregeld pentesten uitgevoerd en worden op grond daarvan verbeteringen door gevoerd. Het is raadzaam, indien het een afsluiting betreft van een ‘gevoelig’ terrein of pand, SOS Toegang te koppelen aan de alarminstallatie. Dat geeft extra borging van de veiligheid. Zeker in gevallen waarbij SOS Toegang gekoppeld wordt aan een elektronische sleutelbuis waarbij toegang tot een pand wordt verkregen. Hulpdiensten komen niet “om thee te drinken”, dus als SOS Toegang wordt geactiveerd, dan mag het alarm ook gerust afgaan. Het is aan de (terrein)eigenaar om hierover beslissingen te nemen.
Uit gegevens van de brandweer blijkt dat deze vanwege meerdere redenen het toegang verkrijgen tot terreinen en gebouwen terug leggen op de gebouweigenaar.

Afsluitend

Bijzonder dat een systeem dat “op de werkvloer” vanuit ideële motieven is bedacht en van daaruit ontwikkeld een landelijke dekking heeft bereikt en ook goed toepasbaar is voor garages waar geen beheerder aanwezig is.
Voor verdere informatie: www.sostoegang.nl.
Met medewerking van en dank aan Gerard Berendschot initiatiefnemer en voorzitter van de Stichting SOS Toegang.

(Lees meer over dit onderwerp op we website van de brandweer)

De brandweer maakt op dit moment gebruik van sleutelkluizen en sleutelbuizen, om zo snel mogelijk een gebouw in te kunnen. Een sleutelkluis is een kluis met hierin de toegangssleutel die is bevestigd aan de buitenkant van een gebouw. De sleutelkluis kan met een hoofdsleutel, die in bezit is van de brandweer, geopend worden.

Steeds vaker doet de situatie zich voor dat de brandweer uitrukt voor een calamiteit buiten de eigen gemeentegrens. De brandweer heeft dus veel verschillende sleutels voor meerdere regio’s in hun bezit. En niet alle blusvoertuigen beschikken over alle sleutels. Daarbij komt dat in veel gevallen momenteel alleen de brandweer toegang heeft tot de sleutelkluizen. Hierdoor kunnen gebouweigenaren en -gebruikers het beheer en onderhoud niet zelfstandig uitvoeren.

Nieuw toetredingssysteem

Brandweer Nederland heeft geadviseerd om de verantwoordelijkheid voor ’toetreding tot gebouwen en terreinen’ bij de eigenaar en/of gebruiker terug te leggen. Ook is besloten te stoppen met de bestaande toetredingssystemen.

Verschillende brandweerregio’s vragen gebouweigenaren en -gebruikers van bedrijven een keuze te maken voor een nieuw toetredingssysteem.

Doormelding naar Regionale Alarm Centrale

Gebouwen met kwetsbare groepen (denk aan zorginstellingen, kinderdagverblijven en hotels) en specifieke risico’s dienen over een doormelding naar de Regionale Alarm Centrale te beschikken. Bij deze gebouwen is het extra belangrijk dat de brandweer op een snelle en veilige manier naar binnen kan. Het is voor gebouweigenaren en -gebruikers van deze gebouwen verplicht om de brandweeringang bij een brandmelding automatisch te ontsluiten of te ontsluiten met een systeem dat in overleg met de brandweer is bepaald.

Wat betekent dit?

Als er hulp nodig is van de brandweer dan komen deze natuurlijk zo spoedig mogelijk. Maar de gebouweigenaar of -beheerder moet deze zelf maatregelen nemen, zodat de brandweer binnen kan komen. Dit dient voor 2027 te worden geregeld.

Mogelijke oplossingen zijn:

• Automatische ontsluiting door de brandmeldinstallatie;
• Elektronische ontsluiting op afstand;
• Organisatorische maatregelen voor handmatige ontgrendeling in geval van 24-uurs bewaking.
• Steeds meer brandweerkorpsen beschikken ook over SOS Toegang op hun voertuigen. Zie www.sostoegang.nl welke regio’s reeds meedoen. Dit aantal neemt nog steeds toe.